પ્રિઝમ દ્વારા વક્રીભવન માટે આપાતકોણ,નિર્ગમન કોણ,પ્રિઝમ કોણ અને વિચલન કોણ વચ્ચેનો સંબંધ મેળવો.

Vedclass pdf generator app on play store
Vedclass iOS app on app store
(N/A) ધારો કે એક પ્રિઝમ $ABC$ છે જેનો પ્રિઝમ કોણ $A$ છે. એક એકવર્ણી પ્રકાશનું કિરણ $PQ$ એ પ્રિઝમની સપાટી $AB$ પર $i$ આપાતકોણે આપાત થાય છે. તે $r_1$ વક્રીભવન કોણે $QR$ માર્ગે વક્રીભવન પામે છે. સપાટી $AC$ પર તે $r_2$ કોણે આપાત થાય છે અને $e$ નિર્ગમન કોણે $RS$ તરીકે બહાર નીકળે છે.
$1$. ચતુષ્કોણ $AQNR$ માં (જ્યાં $N$ એ $Q$ અને $R$ પરના લંબનું છેદબિંદુ છે),સામસામેના ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે:
$\angle A + \angle QNR = 180^{\circ}$ --- $(1)$
$2$. $\triangle QNR$ માં,ત્રિકોણના ત્રણેય ખૂણાઓનો સરવાળો $180^{\circ}$ થાય છે:
$r_1 + r_2 + \angle QNR = 180^{\circ}$ --- $(2)$
$(1)$ અને $(2)$ ની સરખામણી કરતા:
$A = r_1 + r_2$ --- $(3)$
$3$. કુલ વિચલન $\delta$ એ આપાત કિરણ $PQ$ ને આગળ વધારતા અને નિર્ગમન કિરણ $RS$ ને પાછળ વધારતા બનતો ખૂણો છે. $\triangle DQR$ માં (જ્યાં $D$ એ વિસ્તૃત કિરણોનું છેદબિંદુ છે):
$\delta = (i - r_1) + (e - r_2)$
$\delta = (i + e) - (r_1 + r_2)$
આ સમીકરણમાં $(3)$ ની કિંમત મૂકતા:
$\delta = i + e - A$
આમ,અંતિમ સંબંધ છે:
$i + e = A + \delta$

Explore More

Similar Questions

$\omega$ વિભાજન શક્તિ ધરાવતા પ્રિઝમ દ્વારા વર્ણપટ રચાય છે. જો વિચલન કોણ $\delta$ હોય,તો કોણીય વિભાજન (angular dispersion) કેટલું થાય?

પ્રિઝમમાંથી બહાર આવતા કિરણના ખૂણા (angle of emergence) નું મૂલ્ય શોધો. કાચનો વક્રીભવનાંક $\sqrt{3}$ છે. ($^{\circ}$ માં)

પ્રકાશનું એક સમાંતર કિરણપુંજ $\frac{4}{\pi}$ ડિગ્રીના પ્રિઝમ કોણ ધરાવતા પાતળા પ્રિઝમ પર આપાત થાય છે. પ્રિઝમનો વક્રીભવનાંક $1.5$ છે. લેન્સની કેન્દ્રલંબાઈ $60 \ cm$ છે. કિરણપુંજના અભિસરણ બિંદુના યામ શોધો:

હવામાંથી પ્રકાશનું સમાંતર કિરણપુંજ $n=\sqrt{2}$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા કાટકોણ ત્રિકોણીય પ્રિઝમની $PQ$ બાજુ પર $\alpha$ ખૂણે આપાત થાય છે. જ્યારે $\alpha$ નું ન્યૂનતમ મૂલ્ય $45^{\circ}$ હોય ત્યારે પ્રકાશ પ્રિઝમની $PR$ સપાટી પર પૂર્ણ આંતરિક પરાવર્તન અનુભવે છે. પ્રિઝમનો ખૂણો $\theta$ કેટલો હશે ($^{\circ}$ માં)?

$1.54$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા કાચના $4^o$ ખૂણાવાળા પાતળા પ્રિઝમ $P_1$ ને $1.72$ વક્રીભવનાંક ધરાવતા બીજા પાતળા પ્રિઝમ $P_2$ સાથે જોડવામાં આવે છે જેથી કોઈ વિચલન ન થાય. પ્રિઝમ $P_2$ નો ખૂણો .....$^o$ છે.

Difficult
View Solution

Vedclass Products

For Students

Vedclass Test Series

Mock tests in real JEE/NEET style with performance analysis. 5-day free trial.

Start Free Trial
For Teachers

Exam Paper Generator

Generate Set A/B/C/D exam papers from 7.5L+ questions in 2 minutes. 3 chapters free.

Try Free
For Institutes

Online Exam Module

Live online exams with unlimited students, 360° analytics & white-label branding.

See Demo